Pradzieje polskiej lig siatkarek, czyli narodziny polskiego żeńskiego volleya (1929-1939) II Rzeczpospolita w latach 1921-1939
0

Pradzieje polskiej lig siatkarek, czyli narodziny polskiego żeńskiego volleya (1929-1939)

Legionowiak 2022-08-05 • 269 views • 7
 

Polska siatkówka żeńska to głównie kojarzy się z okresem Złotek (lata 2003-2010), gdzie były największe sukcesy Reprezentacji Polski siatkarek. 2x Mistrzostwo Europy, brąz Euro, występy na Mistrzostwach Świata i na Igrzyskach Olimpijskich. Również nasze siatkarskie podwórko kojarzy się z rozgrywkami ligowymi. Dobre występy Chemika Police, Developresu Rzeszów czy wcześniej Atomu Trefla Sopot i Muszynianki Muszyna (oba kluby już nie istnieją) w europejskich pucharach oraz dobra wyrównana rywalizacja w polskiej lidze czynią od 20 lat Tauron Ligę (wcześniej PlusLigę Kobiet i Orlen Ligę) jedną z najlepszych lig siatkarek w Europie i na świecie. Zanim to było wszystko, trzeba przypomnieć, gdzie są korzenie tradycji polskich siatkarek.

Historia dziejów polskich siatkarek zaczyna się w okresie dwudziestolecia międzywojennego (w naszym kraju to okres II Rzeczypospolitej 1918-1939). W 1928 roku, w Warszawie powstał Polski Związek Piłki Siatkowej (PZPS). Powstanie dziś być może najważniejszej siatkarskiej federacji na świecie, dało początek polskiemu volleyowi. Od razu zaczęły powstawać pierwsze klubu siatkarzy i… siatkarek, czyli bohaterek tego artykułu z kategorii historii siatkówki. Ja jestem studentem historii, więc nie bądźcie zdziwieni, że piszę artykuł o siatkarskiej przeszłości. Wracając, na fali rosnącej popularności siatkówki, jeszcze w 1928 roku, PZPS podjęło decyzję o organizowaniu Mistrzostw Polski w siatkówce. Można śmiało stwierdzić, że PlusLiga i Tauron Liga miały dwie daty: 2000 rok (powołanie tych lig) i… właśnie 1928 rok. Pierwsze rozgrywki ligowe siatkarzy i siatkarek odbyły się w 1929 roku.

W latach 1929-1937, siatkarki toczyły bój o Mistrza Polski nie w hali, a na świeżym powietrzu, na piasku lub na betonie piłkarskim. Pierwszy “sezon” rozgrywano w dniach 12-13 października 1929 roku, na Polach Mokotowskich w Warszawie. W tych rozgrywka brały udział dwie drużyny: CWS Warszawa (nie mylić z CWKS Legia) oraz WKS Łódź. Grano wtedy nie na sety, a na czas. Stąd były wyniki 30:8, 30:3. Pierwszymi mistrzyniami Polski zostały siatkarki CWS-u Warszawa.

Kolejny sezon, czyli sezon 1930, toczono podobnie jak rok wcześniej. Tym razem, do rywalizacji przystąpiono na boisku Unii Lublin (dziś to jest stadion… żużlowy Motoru Lublin) w dniu 29 czerwca 1930 roku. To był raczej festyn niż wielka impreza siatkarska. Mecz o Mistrzostwo Polski siatkarek między AZS-em Warszawa a Zniczem Łódź skończył się wygraną warszawianek 27:21 (grano na czas, choć można twierdzić, że już prawie grano jak teraz, czyli seta). AZS Warszawa Mistrzyniami Polski siatkarek 1930.

Trzeci sezon polskich rozgrywek siatkarek, czyli sezon 1931, rozgrywano we formie turnieju, który rozegrany został w dniu 28 czerwca na boisku Jutrzenki w Krakowie (to boisku istnieje do dziś dnia, ale teraz pełni rolę boiska szkolnego i osiedlowego). Na “Jutrzence”, po raz pierwszy zagrały siatkarki z Krakowa, YMCA Kraków. Też pod Wawelem grały AZS Warszawa (obrońca tytułu) i Znicz Łódź. Rozegrano trzy następujące mecze: AZS-Znicz 30:24, AZS-YMCA 30:10, YMCA-Znicz 28:30. AZS Warszawa obronił tytuł Mistrza Polski. Pierwsze w dziejach podium Mistrzostw Polski siatkarek było następujące: 1. AZS Warszawa, 2. Znicz Łódź, 3. YMCA Kraków.

Czwarty sezon, sezon 1932, rozegrano w tym samym zespołowym składzie, ale miejscówka turnieju w dniach 25-26 czerwca 1932 roku, był w Łodzi (dziś to stolica polskiej siatkówki). Do AZS-u Warszawa, Znicza Łódź i YMCA Kraków miał dołączyć po raz pierwszy ŁKS Łódź. “Łódzkie Wiewióry” jednak wycofały się z udziału w imprezie z niewyjaśnionych do dziś przyczyn. Prawdopodobnie było to, że był spór o miejsce rozegrania łódzkiego turnieju. ŁKS chciał grać u siebie, przy alei Unii Lubelskiej 2, ale PZPS zdecydował o grze w Parku Stefana Żeromskiego przy dzisiejszej alei Politechniki, więc na znak protestu, Ełkaesianki nie zagrały w MP siatkarek 1932. Rozegrano trzy zamiast sześciu planowanych spotkań systemem “każda z każdą”. Wyniki były następujące: AZS Warszawa-Znicz Łódź 30:18, AZS-YMCA Kraków 30:13, Znicz-YMCA 30:17. Podium było podobne jak sezon wcześniej, więc po raz trzeci z rzędu Mistrzyniami Polski siatkarek 1932 zostały siatkarki z Warszawy. 

Piąty sezon, sezon 1933, był wyjątkowy. Mistrzostwa Polski siatkarek 1933 połączono z obchodami 700-lecia miasta Torunia (obecnie Toruń w 2022 r. liczy 789 lat), więc Miasto Kopernika było świadkiem rywalizacji siatkarek. Powiększono zespoły z trzech do siedmiu zespołów. Oprócz AZS-u Warszawa, Znicza Łódź i YMCA Kraków, dołączyły siatkarki: Warty Poznań, Sokoła (dziś Olimpii) Grudziądz, AZS-u Wilno i AZS-u Lwów. W dniach 10-11 czerwca 1933 roku, w Ogródku Jordanowskim w Toruniu, rozegrano 21 meczów. Już grano jak teraz w siatkówce plażowej, tylko że grano do 15 punktów na jednego seta. Po raz pierwszy liczono wyniki zespołów pod kątem tabeli ligowej, więc pierwsza tabela końcowa wyglądała następująco: 1. AZS Warszawa (12 pkt), YMCA Kraków (10 pkt), 3. AZS Lwów (8 pkt), 4. Znicz Łódź (4 pkt), 5. AZS Wilno (4 pkt), 6. Warta Poznań (2 pkt), 7. Sokół Grudziądz (0 pkt). Wtedy od sezonu 1933 aż do… 1996 roku, przyznawano drużynom za zwycięstwo w meczu 2 pkt, 1 pkt za wygraną w tie-breaku, 0 pkt za porażkę. Od sezonu 1996/1997 daje się za 3:0 czy 3:1 trzy punkty). Mistrzyniami Polski znów zostały siatkarki AZS-u Warszawa, po raz czwarty z rzędu.

Szósty sezon, sezon 1934, był okazją do sportowego wypromowania od wieków polsko-litewskiego miasta, dzisiejszej stolicy Litwy, czyli Wilna. Miasto nad Wilią, w dniach 2-3 czerwca 1934 roku, gościło siatkarki tylko czterech drużyn: AZS Warszawa, AZS Wilno (gospodynie), AZS Lwów i Sokół Grudziądz. Pozostałe drużyny nie mogły dojechać do Wilna z powodu szalejącej wówczas w Polsce największej w okresie II Rzeczypospolitej powodzi. Zebrane środki z biletów trafiły dla powodzian. Wilno było wolne od wodnego żywiołu, więc tam rozegrano w bezpiecznych warunkach imprezę. Cztery drużyny zagrały ze sobą w formie turnieju, a nie ligi jak rok wcześniej. Mistrzyniami po raz piąty z rzędu zostały siatkarki AZS-u Warszawa. Ten wyczyn powtórzą jeszcze tylko dwie (na obecną chwilę) polskie drużyny siatkarek: Stal (Bostik) Bielsko-Biała (1988, 1989, 1990, 1991, 1992) oraz Grupa Azoty Chemik Police (2014, 2015, 2016, 2017, 2018). Wicemistrzyniami Polski 1934 zostały siatkarki AZS-u Lwów i AZS-u Wilno. Najgorsze dla każdego, czwarte miejsce, zajął Sokół Grudziądz.

Siódmy sezon, sezon 1935, był bardzo nietypowy. Planowo rozegrać mistrzostwa Polski siatkarek w drugiej połowie maja, ale przełożono na dni 8-10 czerwca, z powodu trwającej wtedy cztery tygodnie żałoby narodowej. Wtedy cała Polska opłakiwała śmierć jednego z największych postaci historii Polski, “ojca polskiej niepodległości", również… jednego z patronów polskiej siatkówki na jej początków, czyli Marszałka Józefa Piłsudskiego. Siatkarki, przez swoją grę w imprezie we Lwowie, też chciały oddać hołd śp. Marszałkowi. Istnieje rzekomy mit, że w barwach AZS-u Warszawa miała grać jedna z córek Piłsudskiego. Zapewne gdyby dziś Marszałek Piłsudski żył, na pewno byłby dumny z polskich siatkarzy i siatkarek, może jego córki też byłyby siatkarkami i zapewne byłyby koleżankami moich ulubionych siatkarek: Zuzanny Góreckiej i Martyny Łazowskiej. Wracając, Mistrzostwa Polski siatkarek po raz pierwszy miały formę fazy zasadniczej i play-off. W dwóch grupach eliminacyjnych zagrało łącznie 6 zespołów (po trzy w jednej grupie). Dwie najlepsze z grup awansowały do play-off, a ostatnie drużyny grup grały mecz o 5. miejsce. W Grupie I zagrały: AZS Wilno, Olsza Kraków i AZS Lwów, w drugiej zaś siatkarki Gryfa Toruń, AZS-u Warszawa i Znicza Łódź. W tym turnieju po raz pierwszy rozegrano tie-breaka, zakończonego 16:14. Również pierwszy raz grano sety na przewagi. Ostatecznie, po raz szósty z rzędu mistrzyniami zostały zawodniczki AZS-u Warszawa. W 2019 roku, Chemik Police był blisko powtórzenia tego wyczynu, ale zawiódł w fazie medalowej, gdzie przegrał z późniejszymi mistrzyniami Polski, ŁKS-em Łódź i mecze o trzecie miejsce z Developresem Rzeszów. Wicemistrzynie Polski 1935 to AZS Lwów i Olsza Kraków. Czwarte miejsce dla Gryfa Toruń, piąte dla Znicza Łódź, a ostatnie szóste dla AZS-u Wilno. Zarazem zdecydowano, że w 1936 roku nie odbędą się z powodu pierwszej w dziejach polskiej siatkówki reformy lig siatkarskich. Zdecydowano, np. o graniu w halach sportowych, arenach, a nie na boiskach otwartych oraz że rozgrywki toczą się w okresie od jesieni do zimy, a nie latem.

Ósma edycja Mistrzostw Polski siatkarek, sezon 1937, został rozegrany według reformy z 1936 roku. Po raz drugi rozegrano te rozgrywki w Łodzi, ale już w hali YMCA. Dziś na miejscu tej hali stoi Hala MOSiR Łódź, gdzie np. w latach 2009-2016 swoje domowe mecze grały siatkarki Grot Budowlanych Łódź. Grano w dniach 4-6 stycznia, czyli jak teraz, gra się też w okresie świąteczno-noworocznym. Po raz pierwszy grało 8 drużyn siatkarek (ostatni raz taka sytuacja nastanie w sezonie 1996/1997, czyli po 60 latach, gdy osiem drużyn bije się o mistrzostwo Polski siatkarek). Po raz pierwszy, do poprzedniczek poprzedniego sezonu dołączyły dwie drużyny beniaminków: Unia Lublin i Polonia Warszawa. Od sezonu 1937 aż po dziś dzień, istnieje gra i tabela ligowa, a nie turniejowa. Po raz pierwszy w historii, mistrzyniami Polski zostały siatkarki z Łodzi. Nie Start, ŁKS, nie Grot Budowlane, a drużyna Znicza. Wicemistrzyniami zostały siatkarki “ówczesnego Chemika Police i polskiego hegemona u siatkarek”, czyli AZS Warszawa. Brąz trafił po raz drugi z rzędu do Olszy Kraków. Czwarte miejsce dla Polonii Warszawa, piąte dla Gryfa Toruń, szóste dla Warty Poznań, siódme dla AZS-u Lwów, ostatnie ósme dla Unii Lublin.

Dziewiąta edycja Mistrzostw Polski siatkarek, sezon 1938, odbył się w dniach 21-23 stycznia 1938 roku w Brześciu nad Bugiem, prawdopodobnie w miejscowym kompleksie sportowym. Po raz pierwszy doszło do wycofania się drużyn z powodów finansowych. To były Polonia Warszawa i Warta Poznań, i zostały zastąpiona drużynami Pogoni Brześć i… Lecha Poznań (wtedy to nie był słynny jak dziś Kolejorz). Również po raz pierwszy dokonała się fuzja dwóch drużyn. AZS Lublin i Unia Lublin stały się jedną drużyną i do dziś grają jako AZS Lublin (obecnie to klub II ligi polskiej). Dwie grupy eliminacyjne powstały następująco: Grupa I (Olsza Kraków, Pogoń Brześć, AZS Warszawa, Lech Poznań) oraz Grupa II (AZS Lwów, Znicz Łódź, KPW Katowice (dziś tradycje KPW kontynuuje GKS Katowice), AZS Lublin). Awans do play-off wywalczyły: Olsza Kraków, AZS Warszawa, AZS Lwów i Znicz Łódź. AZS Warszawa odzyskała po trzech latach mistrzostwo Polski siatkarek (6. tytuł). Wicemistrzynie Polski 1938 to drużyny Znicza Łódź i Olszy Kraków. Czwarte miejsce dla AZS-u Lwów, piąte dla Lecha Poznań, szóste dla KPW Katowice, siódme dla Pogoni Brześć, ósme (ostatnie) zaś dla AZS-u Lublin i zarazem to był pierwszy w dziejach ligi spadek drużyny, która zajęła ostatnie miejsce w lidze.

Dziesiąta i ostatnia przed II wojną światową edycja Mistrzostw Polski siatkarek, czyli sezon 1939, została rozegrana w dniach 20-22 stycznia 1939 roku, w Katowicach, w hali Silesii Katowice (ta hala istnieje, choć nie ma wyglądu z 1939 roku, a obecna hala z katowickiej dzielnicy Szopienice jest z 1985 roku i jest po paru remontach. Obecnie gra w niej drużyna PlusLiga, GKS Katowice). Wracają do MP siatkarek 1939, grało w niej osiem drużyn. Zamiast Lecha Poznań i spadkowicza z sezonu 1938 AZS-u Lublin, pojawili się dwaj beniaminkowie: Pomorzanin Toruń (drużyna z tego samego okręgu, co Kolejorz) oraz realny beniaminek ligi, czyli Stradom Częstochowa. Powstały dwie grupy eliminacyjne, z których po dwie najlepsze drużyny awansowały do play-off. Grupa I to AZS Warszawa, Stradom Częstochowa, Olsza Kraków, KPW Katowice. Grupa II to AZS Lwów, Znicz Łódź, Polonia Warszawa i Pomorzanin Toruń. W play-off zagrały drużyny AZS-u Warszawa, Polonii Warszawa, Olszy Kraków i Znicz Łódź. Po raz pierwszy w historii polskich siatkarek, doszło do derbów Warszawy w żeńskim volleyu (potem będą jeszcze starcia AZS-u z Polonią, ale też będzie granie Legii z Polonii, Warszawianki z Polonią oraz AZS-u z Legią. Niekiedy do derbów Warszawy wlicza się też starcia z sezonu 2019/2020 między… naszą Legionovią Legionowo a Wisłą Warszawa) między AZS-em a Polonią (wygrana Akademiczek 2:0). Po raz pierwszy, i nie ostatni, o mistrzostwie Polski siatkarek zdecydował dodatkowy mecz między AZS-em Warszawa a Zniczem Łódź. Warszawianki pokonały łodzianki 2:1, po bardzo trudnym boju. Po raz siódmy mistrzostwo Polski siatkarek było dla AZS-u Warszawa. Wicemistrzynie Polski siatkarek 1939 to Znicz Łódź i Olsza Kraków. Czwarte miejsce dla Polonii Warszawa, piąte dla Pomorzanina Toruń, szóste dla KPW Katowice, siódme dla Stradomia Częstochowa, ósme (ostatnie i dające spadek) miejsce dla AZS-u Lwów.

Tak wyglądały początki polskiej siatkówki żeńskiej. Od dwóch zespołów i meczu pokazowego aż po turniej o charakterze ligowym. Dziś sobie ciężko wyobrazić, jak grano przed ponad 80 latami, ale tak było i dzisiejsze siatkarkami są następczyniami tych dziewczyn, które nie były gwiazdami jak teraz, a grały dla rekreacji, dla pasji i położyły podwaliny pod sukcesy polskich siatkarek w latach 60. i 70. XX wieku, okres Złotek w latach 2003-2010 czy pod czynienie z Tauron Ligi od 20 lat jednej z najlepszych lig siatkarek na świecie. Wszystkiego też nie byłoby bez tradycji lat 20. i 30. XX wieku, bez siatkówki żeńskiej w okresie II Rzeczypospolitej.

@Legionowiak #AZSWarszawa #HKSZniczŁódź #YMCAKraków #SokółGrudziądz #WartaPoznań #AZSWilno #AZSLwów #WKSGryfToruń #KPWOlszaKraków #AZSLublin #PoloniaWarszawa #LechPoznań #AZSKatowice #PogońBrześć #StradomCzęstochowa #PomorzaninToruń #ŁKSCommerceconŁódź #OśrodekSportowySzopienice 

7 comments

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

Dziś mija 86. rocznica wprowadzenia w życie pierwszej polskiej reformy siatkówki. Pierwsza z wielu (ostatnia była w… 2022, czyli w tym roku), ale i kluczowa. PZPS zdecydował o graniu Mistrzostw Polski siatkarek w halach sportowych lub salach gimnastycznych, a nie na piasku czy w terenach otwartych. Również wprowadzono system, że sezon trwa od jesieni do wiosny i mecze rozgrywa się też w okresie świąteczno-noworocznym. Aż po dziś dzień jest stosowana reforma z 1936 roku (dokładnie z 7 sierpnia 1936 roku), choć parokrotnie unowocześniana i aktualizowana. Zarazem to było pierwsze głosowanie w polskiej siatkarskiej centrali, gdzie zagłosowano jednogłośnie, bez żadnego głosu sprzeciwu.

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

W przywołanej wystawie też można znaleźć o pierwszych polskich siatkarkach. Głównie to były mieszczanki oraz ukochane wojskowych i polityków.

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

Również żebym nie zapomniał, też jest w wystawie ukazana historia polskich klubów siatkarek. Od AZS-u Warszawa aż po Grupa Azoty Chemik Police.

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

W Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie otwarto w tygodniu wystawę o sukcesach i dziejach polskiej siatkówki. Również jest ekspozycja o początkach polskich siatkarek w latach 1929-1939.

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

Miałem w planach napisanie podobnego newsa, ale o początkach polskiej siatkówki męskiej i pradziejach ligi polskich siatkarzy, jednak sobie na razie daruję.

LegionowiakPLAuthor 16 3
1 month ago
0

Wszystkie powyższe informacje są prawdziwe i opisane rozgrywki miały miejsce w rzeczywistości, więc to nie jest zmyślona opowieść czy siatkarska bajka.

Volleyball players rankingWho is the best volleyball player ever?Show players rankingVolleyball players ranking
Who is the best volleyball player ever?Show players ranking
0 0